armenien.am

Դուրյան Պետրոս Ամբրահամի - բանաստեղծ, դրամատուրգ:
Ծնվել է 20.5(1.6).1851 Կ.Պոլսում, դարբնի ընտանիքում:
1867 - ավարտել է Սկյուտարի ճեմարանը, որտեղ սովորել է ընդմիջումներով, քանի որ ստիպված էր ապրելու միջոցի համար աշխատել (դեղագործի օգնական, գործակատար, դերասան):
Դուրյանը գրել է "Սարագիր և Սիպերիա" ողբերգությունը, "Վարդ և Շուշան կամ Հովիվք Մասյաց" մելոդրաման, "Սև հողեր կամ Հետին գիշեր Արարատյան", "Արտաշես աշխարհակալ", "Անկումն Արշակունի հարստության", "Ասպատակությունք պարսկաց ի Հայս կամ Ավերումն Անի մայրաքաղաքին Բագրատունյաց" պատմական ողբերգությունները: ՈՒնի մի շարք ռոմանտիկական դրամաներ: Դուրյանի դրամաները, բացառությամբ "Սարագիր ի Սիպերիայի" (որը նվիրված է Մ. Նալբանդյանին) և "Թատրոն կամ Թշվառների", բեմադրվել են նրա կենդանության օրոք:
Դուրյանից մեզ է հասել մի քանի տասնյակ բանաստեղծություններ: "Վիշտ հայուն", "Իղձք առ Հայաստան" հայրենասիրական երգերում նկարագրելով Հայաստանի ծանր վիճակըՍ փրկության ելքը համարում է լուսավորությունն ու միաբանությունը, կոչ անում դիմել ինքնապաշտպանության ("Նոր սև օրեր"):
Դուրյանը հայ նոր քնարերգության առաջին խոշոր սիրերգակն է: Նա վերականգնեց միջնադարյան քնարերգության հետ խզված կապը, հրաժարվեց կլասիցիզմից, բանաստեղծությանը հաղորդեց զգացմունքային խորություն, հոգեբանություն, խոր հետք թողեց հայ քնարերգության վրա:
Դուրյանի երկերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով:
Մահացել է 21.1 (2.2).1872-ին Կ.Պոլսում թոքախտից:


Լճակ

Ինչո՞ւ ապշած ես, Լըճա'կ,
ՈՒ չեն խայտար քու ալյակք,
Միթե հայլվույդ մեջ անձկավ
Գեղուհի՞ մը նայեցավ:

Եվ կամ միթե կըզմայլի՞ն
Ալյակքդ երկնի կապույտին,
Եվ այն ամպոց լուսափթիթ,
Որք նըմանին փրփուրիդ:

Մելամաղձոտ Լըճա'կ իմ,
Քեզ հետ ըլլանք մըտերիմ,
Սիրեմ քեզի պես ես ալ
Գրավիլ, լռել ու խոկալ:

Որքան ունիս դու ալի,
Ճակատս այնքան խոկ ունի,
Որքան ունիս դու փրփուր,
Սիրտս այնքան խոց ունի բյուր:

Այլ եթե գոգդ ալ թափին
Բույլքն աստեղաց երկնքին,
Նըմանիլ չե'ս կրնար դուն
Հոգվույս` որ է բոց անհո՛ւն:

Հոդ աստղերը չեն մեռնիր,
Ծաղիկներն հոդ չե'ն թոռմիր,
Ամպերը չեն թրջեր հոդ,
Երբ խաղաղ եք դու և օդ:

Լըճա'կ, դո'ւ ես թագուհիս,
Զի թ'հովե մ'ալ խորշոմիս,
Դարձյալ խորքիդ մեջ խըռով
Զիս կը պահես դողդղալով:

Շատերը զիս մերժեցին,
"Քնար մ'ունի սոսկ" - ըսին.
Մին` "դողդոջ է, գույն չունի" -
Մյուսն ալ ըսավ. - "Կը մեռնի՛":

Ոչ ոք ըսավ. - "Հե՛ք տղա,
Արդյոք ինչո՞ւ կը մըխա,
Թերևս ըլլա գեղանի,
Թե որ սիրեմ, չը մեռնի":

Ոչ ոք ըսավ` - "Սա տըղին
Պատռե'նք սիրտը տըրտմագին,
Նայինք ինչե՛ր գրված կան..."
- Հոն հրդեհ կա, ո'չ մատյան:

Հոն կա մոխի՛ր... հիշատա՛կ...
Ալյակքդ հուզի՛ն թող, լըճա'կ,
Զի քու խորքիդ մեջ անձկավ,
Հուսահատ մը նայեցավ...




Little Lake

Why dost thou lie in hushed surprise,
Thou little lonely mere?
Did some fair woman wistfully
Gaze in thy mirror clear?

Or are thy waters calm and still,
Admiring the blue sky,
Where shining cloudlets, like thy foam,
Are drifting softly by?

Sad little lake, let us be friends!
I too am desolate;
I too would fain, beneath the sky,
In silence meditate.

As many thoughts are in my mind
As wavelets o'er thee roam;
As many wounds are in my heart
As thou hast flakes of foam.

But if heaven's constellations all
Should drop into thy breast,
Thou still woudst not be like my soul, -
A flame-sea without rest.

There, when the air and thou are calm,
The clouds let fall no showers;
The stars that rise there do not set,
And fadeless are the flowers.

Thou art my queen, O little lake!
For e'en when ripples thrill
Thy surface, in thy quivering depths
Thou hold'st me, trembling, still.

Full many have rejected me:
"What has he but his lyre?"
"He trembles, and his face is pale;
His life must soon expire!"

None said, "Poor child, why pines he thus?
If he beloved should be,
Haply he might not die, but live, -
Live, and grow fair to see."

None sought the boy's sad heart to read,
Nor in its depths to look.
They would have found it was a fire,
And not a printed book!

Nay, ashes now! a memory!
Grow stormy, little mere,
For a despairing man has gazed
Into thy waters clear!



ՍՈՆԻՔ

Մենակ էր.
Վարդ մ'ըզգոն
Մատուցի
Ներա ձոն։

Շիկնեցավ
Նե զըվարթՍ
Կընդուներ
Երբ իմ վարդ։

Ներա քով
Վարդն ո՛րչափ
Էր անշուք,
Գունաթափ,

Նույնպես ձոնս
ՀամբույրինՍ
Զոր տըվավ,
Չէր բնավ գին։



ԻՑԻ՜Վ ԹԵ

Ո՜, ի՞նչ ես դու, սե՞ր, երկնի հո՞ւր կամ ժըպի՞տ...
Չունի երկին աչացդ կայծերն ու կապույտ,
Վարդը չունի քու լանջդ անբիծ, լուսափթիթ...
Չունի լուսինն վարդերն շիկնոտ այտերուդ:

Գիշերն երկնի կայծից, լուսնույն սիրադեմ,
Ցերեկն ալյաց, ծաղկանց ժպտիս... մեկո՜ւն գեթ...
Իսկ քեզ համար ես արցունքով կաղոթեմ,
Դու չես շնորհեր նայվածք մ'ինձ հուր աչերեդ:

Արդյոք էա՞կ մ'ես, թե՞ երկնի զվարթուն.
Կը նախանձին փայլիդ վրա վարդ, լուսնակ,
Սայնիկդ ապշած լսելով քաղցր ու թրթռուն`
Նոճերու մեջ սգա լըռիկ լուսինյակ:

Ծնեի իցի՜վ թ'հևացող հով մ'անուշիկ
Եվ գգվելով երազք ճակտիդ այդ անսուգ,
Սայի շունչըս շուրթերուդ մեջ ես հուշիկ,
Լոկ սրբելով եթե շողար աչքդ արտասուք:

Պարտեզդ իցի՜վ թե փթթեի վարդ լացող,
Եվ երբ գայիր այգուն շաղին ժպտով պերճ`
Գունովս ներկել այտերդ, թափել գոգդ իմ ցող,
Վերջին շնչիկս ի գիրկդ առներ ելևէջ:

Բղխեի ես ից՜իվ թ'առու մը վըճիտ,
Եվ երբ հուշիկ գայիր մոտ իմ եզերքին,
Ցոլանար իմ հայելվույն մեջ քու ժըպիտ,
Պղտորելով կապույտ ալիքս ցամքեին:

Ա՜հ, իցի՜վ թե լինեի ես ճառագայթ,
Շողշողայի դեմքիդ վրա վայրիկ մի,
Խաբեի քեզ թ' ես ավելի գեղազարդ,
'Վ անուշաբույր մազերուդ մեջ մարեի:

Այլ ո'չ, անգո'ւթ, եթե տըվիր մեկուն սեր,
Իցի՜վ թ'անոր գերեզմանին քարն լինիմ,
Եվ դու թոշնած գաս շնչել շուրջս... արտասվե՜
Քեզ հըպելու համար հարկ լոկ գոլ շիրիմ...




ՍԻՍԵԼ

Բույլ մը նայվածք, փունջ մը ժպիտՍ
Քուրա մը խոսք դյութեց իմ սիրտ:

Ես ուզեցի լուռ մենանալ,
Սիրել փըթիթքՍ խորշեր թավուտ,
Սիրել կայծերն երկնի կապույտ,
Առտըվան շաղն, իրիկվան բալ,
Ճակատագրիս սև գիծ կարդալ,
Խոկալ, սուզիլ, ըզմայլիլ սուտ:

Ո՜հ, խուրձ մը վարս, եդեմ մը շունչՍ
Շրջազգեստ մը շրշեց իմ շուրջ:

Ես ուզեցի լոկ ու մինակ
Սըրտակցիլ ջինջ վըտակին հետ,
Հիշատակի չունի նա հետ,
Սիրտ մ'որո մինչ սուզիմ հատակ,
Գտնեմ զիս հոն տժգույն, հստակ,
Գաղտնիք մը ունի-այնՍ անթիվ վետ:

Եթեր մը տրոփ սրտի լսեցի,
Հծծեց. «Կուզե՞ս սիրտ, ե՛կ ինծի»:

Ես ուզեցի սիրել զեփյուռ,
Որ երկնքեն թռչի բեկբեկ,
Նա չը՛ սիրեր խոցել երբեք,
Հոգի մ'որո գաղտնիքն է բույր
Գիտե շոյել երազներ բյուր,
Երկնի բույրն հուշ կածե առ հեք:

Ո՜հ, փունջ մը բոց փըսփըսաց ինձ.
- «Կուզե՞ս պաշտել հոգի մ'անբիծ»:

Ես ուզեցի քընարով մի
Լոկ սիրել հոս, հոս դալկահար,
Պաշտել, գրկել միայն քընար,
Սիրող էակ ճանչել զանի,
Ըստ իմ քըմաց լարել աղի,
Եվ սրտակգիլ սիրողաբար:

Նե մոտեցավ հուշիկ, ըսավ.
- «Քնարդ է ցուրտ սիրտ, և սերըդՍ ցավ»:

Թոթվեց թևերն հոգիս մոլար,
Ճանչեց ըզնեՍ գեղ ու կըրակ,
Սիրտն անապակ, ինչպես վտակ,
Անմեղ, ինչպես սյուք դալկահար-
Հավատարիմ, ինչպես քնար,
Հրաժեշտ տըվավ կյանքի մենակ:

Բույլ մը նայվածք, փունջ մը ժպիտՍ
Քուրա մը խոսք դյութեց իմ սիրտ:




My death

When Death's pale angel stands before my face,
With smile unfathomable, stern and chill,
And when my sorrows with my soul exhale,
Know yet, my friends, that I am living still.

When at my head a waxen taper slim
With its cold rays the silent room shall fill,
A taper with a face that speaks of death,
Yet know, my friends, that I am living still.

When, with my forehead glittering with tears,
They in a shroud enfold me, cold and chill
As any stone, and lay me on a bier,
Yet know, my friends, that I am living still.

When the sad bells shall toll - that bell, the laugh
Of cruel Death, which wakes an icy thrill -
And when my bier is slowly borne along,
Yet know, my friends, that I am living still.

When the death-chanting priests, dark browed, austere,
With incense and with prayers the air shall fill,
Rising together as they pass along,
Yet know, my friends, that I am living still.

When they have set my tomb in order fair,
And when, with bitter sobs and wailing shrill,
My dear ones from the grave at length depart,
Yet know, my friends, that I shall be living still.

But when my grave forgotten shall remain
In some dim nook, neglected and passed by, -
When from the world my memory fades away,
That is the time when I indeed shall die!



ՄՆԱՍ ԲԱՍՅԱՎ

Առտու մը դեռ մթնշաղՍ
Կը ծավալեր շող ու շաղ,
Ծաղկանց մեջ քեզ տեսա ես,
Կը ժըպտեիր լուսնո պես:

Աչերդ սիրո ատրուշան,
Մատներդ էին գիրգ շուշան,
Այտերդ վարդի նոր թերթեր,
Նայվածքեդ ծներ նոր եթեր:

Սիրտըս թըռավ ոտքիդ տակ,
Սիրեցի քեզ, իմս հրեշտակ...
Սիրով եղան ձյուն մազեր,
ԸսինՍ կյանքը երազ էր:

Մինչդեռ դու չես սիրեր զիս,
Մ'իշխեր գոնե տկար սրտիս.
ՈՒր որ երթամ դեմքդ ինձ հետՍ
Նայվածքդ չէ այդ... մահո՜ւ նետ:

Երբ անտառի խորն նըսեմ
Կերթամ լալՍ լուռ մենաճեմ,
Դարձյալ հոն կգտնես զիս,
Սերևներեն կը խոսիս:

Երբ առվակին եզերքըՍ
Նըստիմ սփոփել իմ վերքըՍ
Դարձյալ դու կը գտնես զիս,
Ալյաց մեջեն կը ժպտիս:

Երբ լեռները կը փախչիմՍ
Որ չը տեսնեմ քեզՍ հանգչիմ,
Հողմույն մեջեն կը խոսիս,
ԹեՍ դու բնավ չես սիրեր զիս:

Լուսնի լույսով գիշերը
Երբ ցողեն իմ աչերը,
Դարձյալ դու կը գտնես զիս,
Աստղերուն մեջ կը ժըպտիս:

Իսկ գերեզման երբ մտնեմ,
Քեզ հոն պիտի չը գտնեմ...
Մնաս բարյա՜վ... հայուհիս,
Անգո՜ւթ, արցունք մ'ալ չունիս: